Άρθρο του Theo Dirix

 

Περίληψη: Από τα μεσαιωνικά χρόνια η πόλη της Λιέγης στο Βέλγιο υπήρξε κέντρο κατασκευαστών οπλισμού. Μετά τη γαλλική περίοδο που διήρκεσε μέχρι την πτώση του Ναπολέοντα το 1814-1815, ο Ολλανδός Βασιλέας Γουίλιαμ Α’ του Οράντζ-Νασάου επένδυσε σημαντικά στη βιομηχανία μετάλλων και όπλων της πρώην πρίγκιπο-επισκοπής της Λιέγης. Επισήμως ουδέτερη στην ελληνική Επανάσταση, η κυβέρνηση αρνήθηκε επίσημα (και ισχυρίστηκε ότι θα εμπόδιζε) τις εξαγωγές όπλων στους Έλληνες Επαναστάτες, προστατεύοντας προσεκτικά την οθωμανική της αγορά. Αρχικά επικράτησαν εμπορικά κίνητρα σε όλους τους κατασκευαστές, αλλά σύντομα, εμπνευσμένος από τον ελληνικό αγώνα για την ελευθερία, ο βελγικός εθνικισμός αναπτύχθηκε επίσης στη Λιέγη, διευκολύνοντας τις συμφωνίες αποστολής όπλων στην Ελλάδα.[1]

 

«Φίλε μου», είπε το παιδί, το ελληνόπουλο με τα μπλε μάτια,
«Δεν εύχομαι τίποτε άλλο, παρά να έχω λίγο μπαρούτι και βόλια!»[2]

Σε έναν από τους φιλοελληνικούς στίχους του, ο Βίκτωρ Ούγκο, ο πιο γνωστός Γάλλος συγγραφέας της εποχής, σκηνοθετεί ένα παιδί που επιθυμεί όπλα περισσότερο από παιχνίδια. Περισσότερο από έναν ποιητικό ή ρομαντικό μύθο, η ιστορία του Φιλελληνισμού λέει επίσης την ιστορία του οικονομικού κέρδους και της ανθρώπινης απώλειας.

Μέχρι το τέλος του δέκατου όγδοου αιώνα, η πόλη της Λιέγης φιλοξένησε εβδομήντα έως ογδόντα κατασκευαστές όπλων, που εξήγαγαν πιστόλια, όπλα, κανόνια, μαχαίρια, ξιφολόγχες, πυρομαχικά, βόλια, μπαρούτι και στολές, κυρίως στη Γαλλία.

Μόλις ανέλαβε την εξουσία του Ηνωμένου Βασιλείου των Κάτω Χωρών, που αποτελείτο από τα σημερινά βασίλεια του Βελγίου και των Κάτω Χωρών, και το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, ο ολλανδός βασιλέας William I της Orange-Nassau επενδύει σημαντικά στις βιομηχανίες των νότιων επαρχιών: στην βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας στη Γάνδη στη Φλάνδρα και στη βιομηχανία μετάλλων και όπλων της Λιέγης. Ένα άλλο κλειδί της πολιτικής του ήταν η προώθηση των εξαγωγών.

Το 1823, ο Ολλανδός Chargé d’affaires στην Κωνσταντινούπολη, Gaspar Testa, ενημέρωσε τις υπηρεσίες της χώρας του ότι ένα ολλανδικό πλοίο, το Le Brisier υπό τον καπετάνιο Piet Bakker, είχε ταξιδέψει στο Μήλο με ένα φορτίο όπλων που έστειλε ο Stephano Paleologo(s) στους Έλληνες Επαναστάτες στην Πελοπόννησο. Μαζί με τον άλλο Έλληνα έμπορο στο Άμστερνταμ, τον Τζωρτζ Τομάσατσι (Tomazinos), έπαιξε ήδη καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη του ελληνικού σκοπού. Στην πραγματικότητα, ο Παλαιολόγος είχε στείλει δωρεές από τις φιλελληνικές επιτροπές στο Άμστερνταμ και το Λόντεν στην οικογένειά του, Ξένο που συνδεόταν με τους προύχοντες στην Ύδρα. Η συγκεκριμένη συμφωνία αγοράς όπλων που ανέφερε ο ολλανδός απεσταλμένος, ωστόσο, προειδοποίησε την κεντρική κυβέρνηση, τονίζοντας την ουδετερότητά της.

Προφανώς, αυτό δεν εμπόδισε τον Βασιλέα Γουίλιαμ Α’ να αναπτύξει περαιτέρω το εμπόριο με την «Ανατολή» και τη «Μαύρη Θάλασσα». Ένας εκπρόσωπός του, ο Jean-Baptiste De Lescluze, έμπορος από την Μπριζ και Πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Οστάνδη, ταξίδεψε στην περιοχή μεταξύ 1821 και 1825. Άγνωστος στο κοινό αλλά επιβεβαιωμένος από ολλανδικά διπλωματικά αρχεία, φαίνεται επίσης ότι ο κατασκευαστής της Λιέγης, D.D. Ancion and Co, είχε υπογράψει μια επικερδή σύμβαση τριών ετών με το Οθωμανική διοίκηση. Τα εμπορεύματα περνούσαν από ένα εμπορικό σπίτι στο Άμστερνταμ (Sigritt). Μέχρι το τέλος του 1824, όπως αναφέρει ο Ολλανδός απεσταλμένος, οι πρώτες παραγγελίες είχαν φτάσει. Η οθωμανική αγορά ήταν τόσο επικερδής που και άλλοι κατασκευές όπλων από τη Λιέγη, όπως ο Φιλίπ-Ιωσήφ και ο αδελφός του Λούις (Jean-Louis) Malherbe, προσέγγισαν επίσης τον ολλανδό απεσταλμένο στην Κωνσταντινούπολη, αφού η προσπάθεια του Jean-Baptiste De Lescluze να τους εισαγάγει στην Οθωμανική αγορά απέτυχε. Πράγματι, η εμπορική του αποστολή στην Πύλη είχε ακυρωθεί το 1821. Την ίδια περίοδο ταξίδευσε στην Αθήνα, όπου πούλησε μερικά από τα όπλα που είχε στο πλοίο του στους Επαναστάτες. Όταν αργότερα κυκλοφόρησε αυτή η φήμη στην Κωνσταντινούπολη, οι Ολλανδοί την αρνήθηκαν.[3]

 

Πιστόλια από την Λιέγη (συλλογή ΕΕΦ/Μουσείο Φιλελληνισμού)

 

Ενώ ο Βασιλιάς και η κυβέρνησή του προστάτευαν σχολαστικά τα εμπορικά τους συμφέροντα στην οθωμανική αγορά, η ελληνική υπόθεση είχε αρχίσει να επηρεάζει το μυαλό των ανθρώπων.

Το 1972, ο Βέλγος ακαδημαϊκός Lutgard Wagner-Heidendal αποκάλυψε ότι οι Malherbes, που αναφέρθηκαν παραπάνω, ήταν μέλη του μασονικής στοάς La Parfaite Intelligence, ένας από τους σημαντικότερους καταλύτες της φιλελληνικής επιτροπής της Λιέγης. Φαίνεται επίσης ότι η επιτροπή προσέγγισε φιλελληνικές επιτροπές σε άλλες χώρες στην Ευρώπη με την πρόταση παροχής όπλων τα οποία θα αγοράζονταν από δωρεές. Με τις συνεισφορές που είχαν συγκεντρώσει σε δύο επιτυχημένες συναυλίες και μερικές άλλες εκδηλώσεις στη Λιέγη, ένα φορτίο όπλων που κατασκευάστηκε από τον Mathieu-Joseph Malherbe de Goffontaine είχε αποσταλεί στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1826, όπως αποδεικνύεται από τον Wagner-Heidendal.

 

Πρόγραμμα της 3ης Ιουνίου 1826, μίας από τις πολλές συναυλίες που έλαβαν χώρα υπέρ των Ελλήνων στην Ευρώπη. Στόχος των εκδηλώσεων αυτών ήταν η συλλογή χρημάτων για την οικονομική ενίσχυση των Ελλήνων, και η προώθηση των δικαίων των Ελλάδας (συλλογή ΕΕΦ/Μουσείο Φιλελληνισμού).

 

Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν την αποστολή προέρχονται από μια επιστολή, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα από τον συγγραφέα, στην οποία ο Nestor Aron ανακοινώνει την επικείμενη αναχώρηση της La Jeune Emilie με 43 Φιλλήνες υπό τη διοίκηση του Raybaud και ένα φορτίο με: “4.000 κουτιά μπισκότων, 500 τουφέκια από η πόλη της Λιέγης, 30000 (x) μπαρούτι, βόλια, παντελόνισ και ιατρικά είδη”.[4]

Για διπλωματικούς και πολιτικούς λόγους, η κυβέρνηση αρνήθηκε επίσημα το εμπόριο όπλων με Έλληνες Επαναστάτες. Μπορούμε να μαντέψουμε μόνο σε ποιο βαθμό ανεχόταν ή παρακολουθούσε τις συμφωνίες, όπως έκαναν οι γαλλικές και ιταλικές αρχές όταν οι αποστολές περνούσαν από τη Μασσαλία ή το Λιβόρνο. Μελετώντας το θέμα, ένας Έλληνας πρώην Πρόξενος στη Λιέγη ανακάλυψε μόνο ένα μικρό κομμάτι χαρτιού, μισοκαμένο, χωρίς υπογραφή και με ημερομηνία 1826, σε μια ιδιωτική συλλογή έξω από τη Λιέγη. Το απόσπασμα είναι μια σπάνια απεικόνιση του απορρήτου ων σχετικών διαδικασιών, αλλά αντικατοπτρίζει επίσης και μια ειλικρινή συμφωνία με λογικές τιμές, όπως κατέληξε.

 

Κατάσταση εξοπλισμού που στάλθηκε στην Ελλάδα το 1826

 

Πετυχαίνοντας με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια, ένα τμήμα των βιομηχανικών και της ελίτ της Λιέγης, προώθησε τη μετάβαση από μία πολιτική βασισμένη στα εμπορικά συμφέροντα, σε μία εμπλοκή με πολιτικά χαρακτηριστικά, υπονομεύοντας την πολιτική της ολλανδικής κατοχής, ως οιωνό της συνενοχής της στη βελγική επανάσταση το 1830.

Theo Dirix[5]

 

Παραπομπές

[1] For this introductory article the author relied on three sources: 1) the exhaustive but forgotten study in Dutch by Lutgard Wagner-Heidendal: Philhellenism in the Kingdom of the Netherlands, published in 1972 by the Royal Academy for Science, Literature and Arts of Belgium; 2) a short article in French by Efstratios Mavroudis, a former Greek Consul in Liège: Relations de Liège avec l’insurrection Hellénique La Presse – La Fourniture d’armes (no further references, with the illustration, assessed here: https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/viewFile/887/895 ), and 3) B. van de Walle, J.B. De Lescluze, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis, Brugge, 1959, p. 76-88, 1960, p. 154-188.

[2] Closing verses of the poem The Greek Child from Victor Hugo’s Les Orientales, as translated by G.B.: in: The Metropolitan Magazine, Volume 36, Saunders and Otley, 1843, p. 375.

In The Greek Boy (Les Turcs ont passés là.) {XVIII, June 10, 1828.}, that same verse has been translated as: “Oh, give me your dagger and gun!”, as a reply to ”Would’st thou a trinket, a flower, or scarf, Would’st thou have silver? (https://www.gutenberg.org/files/8775/8775-h/8775-h.htm#link2H_4_0033 )

[3] The story of Jean-Baptiste De Lescluze who saved the lives of at least 1100 Greeks who fled the occupation of Athens in 1821 by evacuating them from Pireaus to Salamina, and his offer to negotiate a commercial treaty with Ypsilanti surely merit a separate article.

[4] Recently rediscovered letters addressed to a Belgian Philhellene, (to be published here soon).

[5] Theo Dirix, freelance author, www.theodirix.com ; tafofiel@gmail.com